10 نکته مهم در خرید تلسکوپ

 منبع : ماهنامه نجوم شماره 224

 نويسنده : محمدحسین الماسی    ایمیل : m.h.almasi@gmail.com

 نوشته شده در تاريخ : 1395/11/12   ( آخرين ويرايش : 1395/12/05 )

بدون شك براي هر كدام از شما علاقه‌مندان و پی‌جویانِ دنیای نجوم پيش آمده كه براي رصد آسمان و ديدن اجرام زيباي آسمان، تصميم گرفته‌ايد تلسكوپي براي خودتان بخريد. يا شايد هم از قبل ابزار رصدي كوچكي، مثل دوربين‌ دوچشمي يا تلسكوپ كوچك، داشته‌ايد و در فكرِ اين هستيد كه آن را عوض كنيد و مدل بزرگ‌تر و بهتري بخريد. براي شروع كار هم به‌سراغ آگهي‌ها يا وبگاه‌هاي مرتبط با فروش تلسكوپ و تجهيزات رصدي رفته‌ايد و شايد هم سري به فروشگاه‌هاي‌ نجومي محل سكونت خودتان زده‌ايد تا از نزديك ابزارهاي رصدي را ببينيد. بر خلاف انتظار،  هرچه بيشتر مدل‌هاي مختلفِ تلسكوپ‌ها را مي‌بينيد و بررسي مي‌كنيد، كار انتخاب تلكسوپ مناسب سخت‌تر مي‌شود. در اين وضعيت سؤال هميشگي كه مطرح مي‌شود اين است كه كدام تلسكوپ را بخرم؟ اين سؤال را به‌خصوص كساني زیاد مي‌پرسند كه تازه‌ واردِ دنياي نجوم شده‌اند و مي‌خواهند اولين ابزار رصدي‌شان را بخرند. اگر تاكنون تلسكوپي نخريده‌ايد و هنوز هم در جست‌وجوي مناسب‌ترين تلسكوپ و يافتن پاسخ سؤال‌تان هستيد يا اين‌كه قصد داريد تلسكوپ‌تان را عوض كنيد  و به‌سراغ تلسكوپ‌هاي حرفه‌اي‌تري  برويد، این راهنما  را حتماً دنبال كنيد. نكته‌هاي بسياري را با شما در ميان خواهم گذاشت تا هرچه سريع‌تر به پاسخ سؤال‌هايتان برسيد.

نخستين گام براي انتخاب تلسكوپ خوب و مناسب، داشتن نگاه واقع‌بينانه به موضوع است. اگر دقيقاً بدانيد براي چه به تلسكوپ نياز داريد و  قرار است چه كار‌هايي با اين تلسكوپ انجام دهيد، كار انتخاب تلسكوپ راحت‌تر مي‌شود. بارها اتفاق افتاده كه بسياري در زمان خريد تلسكوپ‌شان، اين سؤال را از من ‌مي‌پرسند كه «چه تلسكوپي بخرم؟». قبل از آن‌كه پاسخ كاملي به سؤال آن‌ها بدهم، سه سؤال مهم از آن‌ها مي‌پرسم:
 1- چرا مي‌خواهيد تلسكوپ بخريد؟ (انگيزه)
 2- با اين تلسكوپ قرار است در چه زمينه‌اي از نجوم فعاليت كنيد؟ (نوع فعاليت)
 3- در مجموع چقدر مي‌خواهيد براي خريد تلسكوپ هزينه كنيد؟ (وُسع مالي)
 با پاسخ‌دادن به اين سؤال‌ها بسياري از مسایل و ابهام‌ها برطرف مي‌شد و به آساني مي‌توانستم مناسب‌ترين مدل تلسكوپ را به دوستانم پيشنهاد دهم. پيشنهاد مي‌كنم شما هم قبل از خريد، به اين سه سؤال خوب فكر كنيد و پاسخ كاملي بدهيد. در كنار پاسخ به اين سؤال‌ها،‌ دانستن نكته‌‌ها و اصطلاحات مهم و فني درباره‌ تلسكوپ‌ها و ساختارشان هم به شما كمك مي‌كند تا بهترين و مناسب‌ترين تلسكوپ را انتخاب كنيد. به همين دلیل در ادامه‌ مطلب، قرار است تمامي نكته‌ها و اصطلاحاتي كه به نظرم رسيد ممکن است براي شما مفيد باشد در قالب ده عنوان و نكته‌ مهم به شما بگويم. 
 
   بودجه‌ خريد تلسكوپ را مديريت كنيد
وقتي صحبت از خريد تلسكوپ مي‌شود،‌ اكثر افراد فقط به اپتيك و پايه‌ تلسكوپ توجه مي‌كنند؛ در صورتي كه هزينه‌اي كه براي خريد تلسكوپ پرداخت مي‌كنيد فقط براي  اپتيك و پايه‌ تلسكوپ نيست. در واقع كل مبلغي كه براي خريد تلسكوپ مي‌پردازيد بايد بين سه مقوله‌ اپتيك و پايه و تجهيزات جانبي تقسيم كنيد. اگر تمايل داريد با استفاده از تلكسوپي كه مي‌خريد عكاسي از آسمان هم انجام دهيد، بايد پول بيشتري براي خريد تلسكوپ بپردازيد و بخشي از كل بودجه را هم براي خريد دوربين عكاسي و تجهيزات مربوط كنار بگذاريد. هم‌چنين سعي كنيد به لحاظ كيفيت و كارايي در بين اجزاي مختلف تلسكوپ، تعادل برقرار باشد. اگر بهترين و گران‌ترين اپتيك تلسكوپ را مي‌خريد،  در كنار آن از پايه‌ موتوردار باكيفيت و تجهيزات جانبي خوب و حرفه‌اي هم استفاده كنيد. همين طور به خريد تجهيزات جانبي تلسكوپ هم اهميت زيادي بدهيد. بهتر است حداقل 20 درصد كل بودجه را به خريد تجهيزات جانبي اختصاص بدهيد؛ چرا كه اپتيك و پايه‌ خوب، بدون داشتن تجهيزات جانبي و كافي، مانند درختی تنومندي اما بدون برگ مي‌مانَد. هيچ چيز بدتر از اين نيست كه در يك شب رصدي به‌خاطر نداشتن تجهيزات جانبي، مانند آداپتور برق AC  يا فيلتر خورشيدي و حتي آداپتور اتصال دوربين عكاسي به تلسكوپ و... كار رصدي شما معطل بماند يا شكست بخورد! 
 
  گشودگي بيشتر، قدرت و توان بيشتر 
غالب موجودات زنده هر آن‌چه با چشم‌هاي خود از ميزان درخشندگي‌ اجسام و محيط اطراف‌شان مي‌بينند، در نتيجه‌ مقدار پرتورهاي نوري است كه از راه مردمك چشم، وارد چشم‌مان مي‌شود. در مورد تلسكوپ‌ها هم همين وضعيت صدق مي‌كند. طبيعي است هر چه مقدار گشودگي تلسكوپ بيشتر باشد، نور بيشتري وارد تلسكوپ خواهد شد و درنتيجه اجرام غيرستاره‌اي و كم‌فروغِ آسمان بهتر و واضح‌تر ديده مي‌شوند. اين اساس كار تلسكوپ است. شايد شنيده باشيد كه حداكثر گشودگي مردمك چشم انسان در مكان‌هاي تاريك به 6 و حتي 7 ميلي‌متر مي‌رسد. اين مقدار را اگر با تلسكوپي مثلاً با گشودگي 6 اينچ يا 150 ميلي‌متر مقايسه كنيم، مي‌بينيم دهانه‌ تلسكوپ 25 مرتبه بزرگ‌تر از مردمك چشم انسان است (25=6/150)؛ در نتيجه توان جمع‌آوري اين تلسكوپ 625 مرتبه بيشتر از چشم انسان است (625=2^25). با افزايش گشودگي، توان تفكيك تلسكوپ نيز افزايش مي‌يابد؛ یعنی مي‌توانيد مثلاً جزیيات بيشتري از ماه و سياره‌ها و ساير اجرام آسمان ببينيد. 
بين دو تلسكوپ با گشودگي 5 و 10 اينچ، گشودگيِ تلسكوپِ 10 اينچي دو برابر تلسكوپ 5 اينچي و توان‌ تفكيك آن هم هم دوبرابر می‌شود، اما توان گردآوري نور آن 4 برابر بيشتر از تلسكوپ 5 اينچ است؛ يعني با افزايش دوبرابري گشودگي، توان گردآوري نور تلسكوپ 4 برابر خواهد شد. و همين طور با افزايش 4 برابري گشودگي‌، توان گرد‌آوري نور تلسكوپ به‌صورت تصاعدي، 16 برابر مي‌شود. از طرفي با تلسكوپ 10 اينچي، مي‌توانيد بازو‌هاي كهكشان‌هاي بزرگ و پرفروغ يا ستاره‌هاي خوشه‌هاي كروي بزرگ را كه به‌خوبي تفكيك شده‌اند،‌به آساني ببينيد؛ درحالي‌كه ديدن جزیيات اجرام، با تلسكوپي در اندازه‌هاي 5 اينچ به‌سختي امكان‌پذير است. در سوي ديگر ماجرا، هر چه گشودگي تلسكوپ بيشتر شود، ابعاد و وزن تلسكوپ بيشتر مي‌شود و كار جابه‌جايي تلسكوپ سخت‌تر. اين وضعيت سخت و دشوار به‌ویژه در زمان‌هايي كه بخواهيم به خارج از شهر برويم و مجبور به جابه‌جايي تلسكوپ‌ شويم، بيشتر خودش را نشان مي‌دهد. تلسكوپ‌هاي با گشودگي بيش از 10 اينچ، مناسب براي مكان‌هايي است كه قرار است تلسكوپ در آن‌جا به‌طور ثابت قرار بگيرد. به همين خاطر است كه تلسكوپ‌هايي كه گشودگي بيش از 10 اينچ دارند، بيشتر در رصدخانه‌ها و مراكز نجومي كاربرد دارند. 
 
  فاصله‌ كانوني و نسبت كانوني را دست‌كم نگيريد
بين فاصله‌ كانوني عدسي يا آينه‌ي اصلي تلسكوپ (F) و قطر دهانه‌ تلسكوپ (D)، رابطه‌اي وجود دارد كه به آن نسبت كانوني مي‌گويند و آن را با  f  نشان مي‌دهند. نسبت كانوني يعني فاصله‌‌ كانوني تقسيم بر قطر دهانه‌ تلسكوپ (هر دو پارامتر را برحسب واحد اندازه‌گيري يكسان در نظر بگيريد). دو تلسكوپ با گشودگي يكسان (مثلاً 8 اينچ يا 20 سانتي‌متر) ولي با فاصله‌ كانوني متفاوت از هم را در نظر بگيريد. آن تلسكوپي كه فاصله كانوني بيشتري دارد، نسبت كانوني بيشتري هم دارد. به بيان ديگر، نسبت كانوني به ما مي‌گويد كه فاصله‌‌ كانوني تلسكوپ، چندبرابر گشودگي تلسكوپ است.  نسبت كانوني دو اثر مهم در تصوير خروجي تلسكوپ دارد: اول در مورد مقدار بزرگ‌نمايي و ميدان ديد تصوير، و ديگري در مورد درخشندگي اجرام به‌خصوص اجرام غيرستاره‌اي. 
در تلسكوپ‌هايي كه نسبت كانوني كمتري دارند، در مجموع به بزرگ‌نمايي‌هاي كمتري دسترسي داريم؛ اما در مقابل ميدانِ ديدِ تصويري كه از آسمان مي‌بينيم، بيشتر است. همين طور در اين نوع تلسكوپ‌ها اجرام غيرستاره‌اي، درخشندگي بيشتري دارند و مي‌توانيم اجرام كم‌‌فروغ آسمان را بهتر مي‌بينيم. پس اگر در پي اين هستيد كه اجرام غيرستاره‌اي را از پشت چشمي تلكسوپ تا حد ممكن درخشان و پُرفروغ ببينيد، به‌سراغ تلسكوپي برويد كه علاوه بر گشودگي و توان گرد‌آوري نور بالايي كه دارد، نسبت كانوني آن هم كمتر باشد. اين نوع تلسكوپ‌ها را اصطلاحاً تلسكوپ «سريع» هم می‌خوانند؛ يعني از آن‌جايي كه درخشندگي ظاهري تصوير بيشتر است، در عكس‌برداري از اجرام آسماني، مدت كم‌تري طول مي‌كشد تا بتوانيد از اجرام كم‌‌فروغ عكس‌برداري كنيد و تصوير دلخواه و با درخشندگي مناسب از آن جرم بگيريد. 
در حالت كلي، نسبت كانوني‌ تلسكوپ‌ها را مي‌توان به سه دسته تقسيم كرد: نسبت كانوني كوتاه يا كم،  و متوسط، و بلند. تلسكوپ‌هاي با نسبت كانوني كوتاه (5/f و كمتر) براي كار عكس‌برداري از اجرام غيرستاره‌‌اي گسترده و كم‌فروغ، مانند سحابي‌ها و كهكشان‌ها، بسيار مناسب هستند. در مقابل تلسكوپ‌هاي با نسبت‌ كانوني بالا (10/f يا بيشتر) به‌سبب بزرگ‌نمايي بالا و تصوير واضحي (شارپ) كه ايجاد مي‌كنند، براي رصد و عكس‌برداري از خوشه‌هاي ستاره‌اي و ماه و سيار‌ه‌ها و البته رصد ستاره‌هاي دوتايي مناسب‌تر هستند.  دقت كنيد در تلسكوپ‌هاي شكستي و نيوتني طول لوله کمابیش برابر با مقدار فاصله‌ كانوني عدسي يا آينه‌ اصلي تلسكوپ است. در نتيجه تلسكوپي با نسبت كانوني بالا، طول لوله‌‌ بلند‌تري خواهد داشت و باعث افزايش حجم و وزن تلسكوپ مي‌شود. اگر اهل سفر هستيد و مدام براي رصد‌ به خارج شهر مي‌رويد،‌ بهتر است از تلسكوپ‌هاي با نسبت كانوني كوتاه (فاصله‌ كانوني كم) استفاده كنيد.  حال تصور كنيد دو تلسكوپ با گشودگي 10 اينچ ولي با فاصله‌ كانوني متفاوت داريم. يكي نسبت كانوني پنج (5/f) و ديگري با نسبت كانوني 10 (10/f). به نظر شما كدام يك براي شما مناسب‌تر است؟
 
   بزرگنمايي، ملاك انتخاب نيست
اگر خیال مي‌كنيد تلسكوپي خوب است كه بزرگنمايي بيشتري داشته باشد، سخت در اشتباهيد. بزرگنمايي تلسكوپ، معيار مناسبي براي خوبی يا بدی تلسكوپ نيست. هر تلسكوپي با توجه به مقدار قطر دهانه‌ و نسبت كانوني آن و نیز كيفيت ساخت عدسي يا آينه‌ آن، حداقل و حداكثر بزرگنمايي خاص خود را دارد. در حالت كلي مي‌توانيد به ازاي هر اينچ از قطر دهانه‌ي تلسكوپ، حداقل بزرگنمايي تلسكوپ را 4 برابر و حداكثر بزرگنمايي را حدود 50 برابر در نظر بگيريد. اگر بزرگ‌نمايي تلسكوپ بيش از حد توان تلسكوپ باشد، كيفيت تصوير به‌شدت كاهش مي‌يابد و تصوير دچار لرزش شديدي مي‌شود. 
براي به‌دست‌آوردن مقدار بزرگ‌نمايي تلسكوپ، فاصله‌‌ كانوني  تلسكوپ را بر فاصله‌ كانوني چشمي تلسكوپ تقسیم كنيد (هر دو پارامتر را بر حسب واحد اندازه‌گيري يكسان در نظر بگيريد.) از طرفي توجه كنيد هر چه بزرگ‌نمايي تلسكوپ بيشتر شود، ميدان ديد منظره‌اي از آسمان كه از پشت چشمي تلسكوپ خواهيد ديد، كمتر (بسته‌تر) خواهد بود و برعكس، بزرگنمايي هر چقدر كم‌تر باشد، ميدان ديد بازتري خواهيد داشت. با تعويض چشمي، بزرگ‌نمايي و ميدان ديد تصوير هم تغيير مي‌كند. براي به‌دست‌آوردن ميدان ديد چشمي تلسكوپ از رابطه‌ ميدان ديد ظاهري چشمي (FOV) تقسيم بر بزرگ‌نمايي استفاده كنيد. مقدار FOV چشمي معمولاً روي بدنه‌ آن حك مي‌شود. اگر بار ديگر به آن‌چه درباره‌ فاصله‌ كانوني و نسبت كانوني گفتم و رابطه‌ بين اين دو دقت كنيد، متوجه مي‌شويد كه در تلسكوپ‌هاي با نسبت كانوني كوتاه (فاصله‌ كانوني كم)، بزرگ‌نمايي به مراتب كمتر و ميدان ديد بيشتر و بازتر مي‌شود و برعكس، براي تلسكوپ‌هاي با نسبت كانوني بلند،‌ بزرگ‌نمايي به مراتب بيشتر و ميدان ديد كم‌تر و بسته‌تر است. 
    اپتيك، ركن اول انتخاب تلسكوپ
در حالت كلي ساختار تلسكوپ‌ها به سه نوع اصلي هستند: شكستي، بازتابي، كاتاديوپتريك (تركيبي) که هر كدام از آن‌ها به نوبه‌ خود به مدل‌هاي مختلفي دسته‌بندي مي‌شوند. يكي از تصميم‌هاي مهمي كه در انتخاب تلسكوپ بايد بگيريد، انتخاب نوع ساختار اپتيك تلسكوپ است. هر كدام از اين سه نوع مزايا و معايب خاص خودشان را دارند و بسيار مهم است كه بدانيد قرار است در چه حيطه‌اي از نجومِ رصدي فعاليت كنيد تا بتوانيد در انتخاب يكي از اين سه نوع، تصميم درستي بگيريد. 
 
 
تلسکوپی شکستی با قطر دهانه 12 سانتی‌متر
 
 
تلسكوپ‌ شكستي:
تلسكوپ‌هاي شكستي معمولاً از يك عدسي در سر لوله و يك چُپُقي كه در انتهاي لوله قرار مي‌گيرد، تشكيل شده‌اند و چشمي بر روي چپقي سوار مي‌شود. اين نوع تلسكوپ‌ها نسبت به مدل‌هاي ديگر، تصوير شفاف‌تر و واضح‌تري ايجاد مي‌كنند. در انتخاب تلسكوپ‌هاي شكستي، دو ويژگي مهم را بايد خوب بررسي كنيد: اول نسبت كانوني تلسكوپ، دوم انتخاب نوع عدسي و اين‌كه عدسي‌ها از نوع آپوكروماتيك باشند يا از نوع آكروماتيك. دليل اين انتخاب برمي‌گردد به اين‌كه در تلسكوپ‌هاي شكستي، معمولاً دو خطا یا اَبیراهیِ اپتيكي مهم وجود دارد: خطاي كروي و خطاي رنگي. خطاي كروي ناشي از كروي‌بودن انحناي سطح عدسي است. براي رفعِ اين نوع خطاي اپتيكي از عدسي‌هايي استفاده مي‌كنند كه انحناي سطح بيروني عدسي، سهمي‌شكل است. اما خطاي رنگي از ديگر معايب تلسكوپ‌هاي شكستي است كه در همه‌ي عدسي‌ها وجود دارد. دليل بروز اين خطا، پديده‌ شكست نور و كانوني‌نشدن همه‌ي پرتوهاي خروجي در يك نقطه است. پرتوهاي آبي بيشتر دچار شكست نور مي‌شوند و پرتوهاي قرمز كم‌تر؛ در نتيجه پرتو نور سفيد پس از گذر از عدسي تجزيه می‌شود و چند نقطه‌ي كانوني رنگي ايجاد می‌کند. 
براي برطرف‌كردن خطاي رنگي معمولاً از تركيب دو يا سه عدسي واگرا و هم‌گرا استفاده مي‌كنند. از آن‌جايي كه تركيب عدسي‌ها و از بين بردن خطاي رنگي بسيار هزينه‌بر است، معمولاً براي تلسكوپ‌هاي آماتوري كه براي رصد آسمان استفاده مي‌شود، عدسي‌هاي دوجزیي و جنسِ شيشه‌ي معمولي را به کار می‌برند كه فقط بخشي از خطاي رنگي‌ را مي‌پوشاند. به اين نوع تلسكوپ‌ها كه خطاي كروي ندارند و خطاي رنگي آن از تركيب دو عدسي تاحدي برطرف شده است، تلسكوپ‌هاي آكروماتيك مي‌گويند. به همين خاطر است كه اگر با تلسكوپ‌هايي كه عدسي‌ آن‌ها «آكروماتيك» است، ستاره‌ي پرنور و درخشاني را ‌بينيد يا از آن ستاره عكس بگيريد، هاله‌اي آبي‌ـ‌بنفش يا زرد‌ـ‌قرمز دور آن ستاره مشاهده مي‌كنيد. براي برطرف‌كردن كامل اين نقص، عدسي شيئي را از تركيب سه عدسي واگرا و هم‌گرا مي‌سازند تا همه‌ پرتوهاي خروجي در يك نقطه كانون شوند. با اين روش علاوه بر خطاي كروي، خطاي رنگي و ساير خطاهاي اپتيكي نيز به طور كامل رفع مي‌شود. به اين نوع تلسكوپ‌ها، «آپوكروماتيك» يا به اختصار «آپو» مي‌گويند. اما اضافه‌كردن همين چند عدسي و استفاده از عدسي‌هايي كه جنس شيشه‌ آن‌ها كيفيت بالايي دارد،‌ قيمت محصول را چند برابر و بسيار گران مي‌كند. به‌طور مثال، درحالي‌كه با صرف هزينه‌‌اي حدود 500 هزار تومان مي‌توانيد تلسكوپ آكروماتيك با قطر دهانه‌ي 10 سانتي‌متر بخرید، تلسكوپ آپوكروماتيك در همين اندازه، براي شما بيش از 9 ميليون تومان هزينه خواهد داشت! از ديگر مشكلات تلسكوپ‌هاي شكستي، هزينه‌ ساخت عدسي‌هاي با اندازه قطر‌هاي بيشتر است. به همين سبب معمولاً قطر دهانه‌ تلسكوپ‌هاي شكستي كه در حيطه‌ نجوم آماتوري ساخته مي‌شوند، از 15 سانتي‌متر (6 اينچ) تجاوز نمي‌كند.
اگر قصد داريد فقط به رصد آسمان و ديدن اجرام آسماني بپردازيد، تلسكوپ‌هاي گران‌قيمت آپوكروماتيك براي شما مناسب نيستند. چندان هم نگران خطاي رنگي موجود در تلسكوپ‌هاي آكروماتيك نباشيد؛ چراكه خطا رنگي بيشتر در رصد ماه، سياره‌هاي پرنور و ستاره‌هاي درخشان آسمان ديده مي‌شود. در رصد اجرام غير ستاره‌اي، سياره‌ها و ستاره‌هايي كه كم‌فروغ هستند، خطاي رنگيِ چندانی در کار نیست. از همه مهم‌تر نسبت به قيمتي كه دارند، به‌صرفه هستند. اما اگر دوربين عكاسي داريد و واقعاً قصد عكاسي حرفه‌اي از اجرام اعماق آسمان را آن هم با استفاده از تلسكوپ شكستي داريد، به طور حتم بايد از تلسكوپ‌هاي آپوكروماتيك استفاده كنيد و هزينه‌ي بالاي آن را پرداخت كنيد! در غير اين صورت براي عكاسي مي‌توانيد از برخي مدل‌هاي تلسكوپ‌هاي بازتابي يا تركيبي نيز استفاده كنيد. 
 
 
تلسکوپ بازتابی نیوتنی 
 
تلسكوپ بازتابي:
تلسكوپ‌هاي بازتابي دسته‌ ديگري از ساختار اپتيك تلسكوپ‌ها هستند كه در ساده‌ترين مدل آن يعني «نيوتني»، از يك آينه‌ اصلي در انتهاي لوله و يك آينه‌ ثانويه در سر لوله تشكيل شده‌اند و چشمي نيز در سر لوله قرار دارد. از آن‌جايي كه ساخت آينه‌ تلسكوپ هزينه‌ بسيار كمي دارد، به آساني مي‌توان آينه‌ را بزرگ‌تر ساخت. از مزاياي تلسكوپ‌هاي بازتابي در مقایسه با تلسكوپ‌هاي شكستي، نداشتن خطاي رنگي و قطر دهانه‌ بيشتر است. البته قيمت كم آن هم باعث شده تا بيشتر تلسكوپ‌هاي آماتوري كه در بازار موجود هستند، از نوع بازتابي با نسبت‌ كانوني كم و قطر دهانه‌ بين 8 تا 12 اينچ باشند.
از جمله مشكلات و دردسرهايي كه معمولاً هر چند وقت يك بار در حين كار با تلسكوپ‌هاي بازتابي مواجه مي‌شويد، خارج‌شدنِ هم‌‌خطي يا تراز بين آينه‌ اصلي و آينه‌ ثانويه‌ي تلسكوپ است. در صورت بروز اين مشكل، وقتي ستاره‌ها را از پشت چشمي تلسكوپ تماشا مي‌كنيد، آن‌ها را در سرتاسر ميدان ديد چشمي به‌صورت كشيده و به‌شكل مخروط مي‌بينيد. اگر با نحوه‌ تشخيص و اصلاحِ هم‌‌خطی بين دو آينه آشنا نيستيد، نگران نباشيد. خوش‌بختانه امروزه دستگاه هم‌خط‌كننده‌ي تلسكوپ در بازار موجود است كه با استفاده از آن مي‌توانيد در عرض چند دقيقه و با شل و سفت كردن پيچ‌هاي آينه‌ي اصلي و ثانويه، آن دو را نسبت به يك‌ديگر، هم‌خط كنيد. البته تلسكوپ‌هاي بازتابي هم بدون خطاي اپتيكي نيستند. در ميان انواع خطاهاي اپتيكي رايج، خطاي «گيسو» مهم‌ترين خطاي اپتيكي در تلسكوپ‌هاي بازتابي است. اثري كه اين نوع خطاي اپتيكي در تصوير خروجي تلسكوپ ايجاد مي‌كند این است كه هر چه از مركز ميدان ديد تصوير به‌سوي لبه‌‌ تصوير مي‌رويم، ستاره‌ از حالت نقطه‌اي درمی‌آید و به شكل نامتقارني شبيه به دنباله‌دار يا مخروطي تبدیل مي‌شود و تصوير آزاردهنده‌اي براي رصدگر ايجاد مي‌كند. براي برطرف‌كردن اين نقص اپتيكي در حين رصد، بهترين كار، قراردادن جرم مورد نظر در مركز تصوير است. اما اگر قصد عكاسي از آسمان را داريد، بايد به سراغ تلسكوپ‌هاي بازتابيِ بسيار باكيفيت برويد و البته مي‌توانيد از فيلتر كاهنده‌ خطاي گیسو (Coma Corrector) نيز استفاده كنيد. اين نوع فيلتر‌ها تا حد زيادي خطاي كما را برطرف می‌كنند.  
در مجموع در بين انواع تلسكوپ‌هاي بازتابي، نوع «نيوتني» با توجه به قيمت كمي كه دارند، براي رصد بسيار مناسب هستند؛ البته براي عكاسي از آسمان، به‌ويژه عكاسي از اجرام غيرستاره‌اي، چندان مناسب نيستند و وضوح تصوير تلسكوپ‌هاي نيوتني به اندازه‌ تلسكوپ‌هاي شكستي آپوكروماتيك نيست. در مقابل، نوع ديگري از تلسكوپ‌هاي بازتابي به نام «ريچي‌ـ‌كرتين» وجود دارد كه مخصوص عكاسي از آسمان طراحي و ساخته شده‌اند. اين نوع خاص از تلسكوپ‌هاي بازتابي، به دليل آن‌كه آينه‌ اصلي و ثانويه را به  صورت هذلولي (و نه كروي و سهموي) تراش مي‌دهند، عاري از خطاي گیسو هستند و ساير خطاهاي اپتيكي در آن كم‌تر ديده مي‌شود. علاوه‌ بر اين، از آن‌جايي كه تلسكوپ‌هاي ريچي‌ـ‌كرتين همانند تلسكوپ‌هاي نيوتني، با گشودگي‌هاي بيشتر (مثلاً 10 اينچ) و با نسبت كانوني كوتاه هم توليد مي‌شوند، براي عكاسي از آسمان ايده‌آل هستند و به کمک آن‌ها جزیيات بيشتري از اجرام آسماني مي‌توانيد ثبت كنيد.
 
 
<< آخرین صفحه   1 2   اولین صفحه >>